Ҳадис

Домла Аҳмаджон ибн Муҳаммаджон
ал-Марҳаматий ал-Андижоний ал-Боғишамолий

Беҳад ҳамду санолар Аллоҳ таолога бўлсинки, Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг вужудлари сабабли бизни Иймон нури ила шарафлади. Беадад солату саломлар Аллоҳ таолонинг ҳабиби ва расулига бўлсинки, ул зоти шариф туғилишлари ила оламларга раҳмат, файзу футуҳ олиб келдилар. Беҳисоб дуруд ва мақтовлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аҳли байтлари ва саҳобаларига бўлсинки, улар бизга Расули акрам, Ҳабиби муҳтарам, Набиййи мукаррамни ўзимизга қандай намуна қилиб олишимиз кераклигини ўргатиб кетдилар. Ва яна бениҳоя раҳматлар Ислом мужтаҳидлари, уламолари, аҳли илмларига бўлсинки, бизга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга саловотлар айтишимиз, ул зоти муаззамнинг ҳаётларини ўрганиб, ўрнак ва ибрат олишимиз учун бир имконият бўладиган Мавлид ан-набавий амалларини жорий қилдилар.

Пайғамбар алайҳиссаломнинг бутун инсониятга, ҳатто жинлар тоифасига ҳам қиёматгача пайғамбар эканликларига шак-шубҳа йўқ! Ул зотнинг шариатлари барча замонлар ва маконларга хос ва мос шариат эканлиги ростдир! Бинобарин, ҳар бир инсон, хусусан, мусулмонлар Пайғамбар алайҳиссаломнинг дин ва шариатларини ўрганмоғи, ул зотнинг кўрсатмаларини ўзига дастурул амал қилиб олмоғи лозим ва лобуддир. Бул ҳақида Аллоҳ таоло Қуръони каримда:

Ибн Аббосдан ривоят қилишларича, Расулуллоҳ (с.а.в). Муҳаррам ойининг 10-куни Ашуро рўзасини тутишга буюрганлар. Ибн Аббосдан ривоят қилинган бошқа ҳадисда эса Пайғамбар (с.а.в.) Муҳаррам ойининг 9 ва 10-кунлари рўза тутишга буюрганлар. (Имом Термизий ривояти)

Ашуро кунининг фазилати
Абу Саид (р.а.) Расулуллоҳ (с.а.в.)дан ривоят қилдилар: “Кимки, Ашуро куни (оила) аҳлига кенглик қилса, Аллоҳ таоло ўша йили давомида унга кенглик кўрсатади”. Ушбу куннинг асл моҳияти шуки, бу кунда Нуҳ (а.с.)нинг кемаси Жудий (тоғи)га – қуруқликка чиққан. Ояти каримада шундай дейилади:

قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاَمٍ مِّنَّا وَبَركَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ

“Эй Нуҳ! Биздан (бўлмиш) омонлик-саломатлик ва сенга ва сен билан биргаликдаги жамоаларга (аталган) баракотлар билан (кемадан ерга) тушгин!”

Бу оятдан мурод - Аллоҳни таниган бандалардир.

“(Келажакда шундай) жамоалар ҳам бўладики, уларни озгина баҳраманд қилурмиз, сўнгра уларни Биздан (юборилувчи) аламли азоб тутар” (“Ҳуд” сураси, 48-оят) ояти эса мушрик бандалар учун. Ушбу омонлик, саломатлик ва баракот охирзамонга қадар давом этади.

UzIslam.com: Islomda Qur'ondan so'ng ikkinchi manba hisoblanuvchi hadislarni qanday tushunish kerak yoxud hadisning dalil sifatidagi o'rni va maqomi qanday, kim hadislarni to'g'ridan to'g'ri amalga tatbiq eta oladiyu kim bu borada bir olimning yordamiga muhtoj? Shu kabi savollar mazhabga ergashuvchilar va mazhabga ergashuvchilarni malomat qiluvchilar o'rtasida tushunmovchiliklarning kelib chiqishida asosiy bahs mavzularidan biri ekani ko'pchilikka ma'lum. Quyidagi maqolada O'rdunda istiqomat qiluvchi olim Shayx Nuh Ha Mim Keller ayni shu nozik mavzu bo'yicha fikr yuritadi.

© Nuh Ha Mim Keller 1995
Har qanday musulmon Buxoriy va Muslimdan yolg'iz o'zi yoki boshqalar bilan birga hadis o'qib foyda ko'ra oladi. Hadis o'rganish borasida Shayx Shuayb al-Arnaut – u bilan hozir men va ayolim imom Suyutiyning "Tadrib al-rawi" ("Hadis roviysining mashqlari") asarini o'qiyapmiz – hadis ilmining ulkan va murakkab adabiyot ekanligini, u ma'lumotlarning buyuk ummoni bo'lib, qoyalarga borib urilmaslik uchun yo'l topishga yordam beradigan bir yo'lboshchi zarurligini ta'kidlaydi. Shu ma'noda bir marta Shayx Shuayb bizlarga, "Har qanday islomiy ilmda kimningki shayxi bo'lmasa, uning shayxi iblisdir", deb aytgan edi.

Boshqacha qilib aytganda, yakka holda hadis o'qishda oddiy musulmon uchun foydalar bor; shuningdek, unda boshqa adabiyotlardan, xususan, hadislarning ma'nolarini va umumiy holda Islomga aloqasini tushuntiruvchi mumtoz sharhlardan foydalanmasdan va ular bo'yicha ilm olmasdan turib erishib bo'lmaydigan foydalar bor.

© Nuh Ha Mim Keller 1995*

Sunnat so’zi uch alohida ma’noga ega bo’lib, ko’pincha bu atama bahslarda ko’tarilganda, musulmonlar tomonidan aralashtirib yuboriladi.

Sunnatning birinchi ma’nosi shariat qoidalari kontekstida kelib, unda sunnat kishini uni bajarganligi uchun keyingi hayotda savobga erishtiradigan – masalan, ibodatdan oldin tishni tozalash uchun misvok ishlatish – lekin bajarmasa, jazoga tortmaydigan amal ma’nosini bildiruvchi mandub (yoki “tavsiya qilingan”) ning sinonimidir. Bu kontekstda u kishiga bajarganligi uchun keying hayotda savob beradigan, – masalan, belgilangan farz namozlarni o’qish – lekin bajarmasa jazolanishiga sabab bo’ladigan amallarni ifodalovchi vojib (yoki majburiy) dan farq qiladi (Izoh: maqola muallifi shofeiy mazhabiga mansub bo’lib, vojib deganda farz amallarni nazarda tutgan – tarjimon). Bu ma’noda sunnat vojib yoki majburiy amallardan so’ng Alloh bizlardan so’ragan ikkinchi darajali ishlardir.