Қуръон

Фақиҳ Абу Лайс Самарқандий раҳимаҳуллоҳ айтадилар: Қуръон ўқий оладиган киши баъзи вақтларда ўқишни ташлаб қўйиши дуруст эмас. Қанча кўп ўқиса, афзалдир. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: "Инсонларнинг энг афзали ечилиб кўчувчидир", дедилар. "Eчилиб кўчувчи ким?" деб сўрашди. "Бир бошлаганда тугатувчи Қуръон соҳибидир. Худди ечганда кетиб қоладигандек, бошласа тугатади. Қуръон ўқий оладиганкиши бир йилда икки марта уни хатм қилиш лозим, агар кўпроқ ўқишга қодир бўлмаса", дедилар Набий.

Adolat Qur’onda Islomning asosiy maqsadi va axloqiy fazilat sifatida tushuntiriladi.

Adolatning mazmuni:
Islomiy dunyoqarashda adolat bir narsani eng to’g’ri o’ringa joylamoq bilan ifodalanadi. Bu o’z navbatida o’zgalarga nisbatan ham teng munosabatda bo’lishni anglatadi. Islomda adolat ham axloqiy fazilat bo’lib, xuddi G’arb an’anasidagidek, inson shaxsiyatini tashkil qiluvchi xossasidir. Adolat huquqlar va burchlarning teng taqsimlanishida tarozi vazifasini o’tash bilan tenglik tushunchasiga juda yaqin turadi, ammo bu ikkisini bir xil deb bo’lmaydi. Boylikning noteng taqsimlanishi kabi ba’zida adolat notenglik orqali erishiladi. Islom Payg’ambari Muhammad (s.a.v.) shunday deydilar:
“Hech qanday soya bo’lmaydigan va yolg’izgina Allahning soyasi bo’ladigan Kunda U yetti turdagi insonlarga soya beradi. Birinchisi, adolatli yo’lboshchidir.” (Sahihi Muslim)

Alloh o’z Rasuliga xitob qilib shunday deydi:
“Ey bandalarim, men nohaqlikni O’zimga va xuddi shuningdek sizlarga ham man qildim. Shunday ekan, bir-biringizga nohaq bo’lishdan qochinglar.” (Sahihi Muslim)

Adolat har narsaning o’ziga tegishli joyda bo’lishini anglatar ekan, adolat axloqiy haqlikni va odillikni ifoda etadi.

Qadimda Iyla nomli qishloq bo‘lib, uning aholisi baliq ovlash bilan tirikchilik qilishardi. Mana shu qishloqda Bani Isroil sulolasidan bo‘lgan bir qavm istiqomat qilar edi. Bani Isroil avlodlari ota-bobolari kabi shanba kunini muqaddas hisoblashar va shu kunni faqat ibodat uchun bag‘ishlashib, boshqa hech bir dunyoviy ishlar bilan mashg‘ul bo‘lmas edilar.

Ularga shanba kuni o‘t yoqish harom etilgani kabi baliq ovlash ham harom qilingan edi.

Bu qishloqda shu kunning hurmatini bajo keltirmasdan, taqiqlangan ishlarni qiladigan kishilarni qo‘rqitib turuvchi maxsus yozuv bo‘lardi.

Qishloq aholisining ba'zilari baliq ovlab sotish orqali, ba'zilari esa anbar savdo-sotig‘i bilan tirikchilik o‘tkazishardi. Alloh taolo qishloq aholisining rizqini ulug‘ qilib bergan edi. So‘ng Alloh taolo u qishloq ahlini qishloq yaqinidagi dengiz sohilida imtihon qilishni xohladi. U yerda ikkita katta oq tosh bo‘lib, baliqlar ular ustiga shanba kechasi va kunduzi chiqishardi. Chunki ular shu kunigina ovchilar to‘rlaridan omonda bo‘lishar, odamlar ko‘rsalar ham ularga qo‘llarini cho‘zmas edilar.

Не тилагинг бўлса, Аллоҳдан тила,

Йўқса ишинг тўхтар, узаяр оҳинг.

Ҳар ишни бошлагин Аллоҳноми-ла:

“Бисмиллаҳир роҳманир роҳим...”

يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاء لِّمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ

"Эй одамлар! Сизга ўз Роббингиздан мавъиза, қалбингиздаги(ёмон туйғуларга, ботил ақидаларга, дард ва сиқилиш)ларга шифо, мўминларга ҳидоят ва раҳмат (бўлмиш Қуръон) келди." ("Юнус" сураси, 57.)

Аллоҳ Таолонинг муқаддас китоби Қуръони каримни ҳар қанча ўқисак, ўргансак, тахлил қилсак, шунчалик оз. Қуръон бизга Аллоҳни танишимиз учун, оқ билан қорани ажратишимиз учун, дунёга нима учун келганимизни, қайси амалларни бажаришимиз лозиму қайсиларидан сақланишимиз лозимлигини ўргатадиган, қилган ишларимизнинг натижаси ҳақида хабар берувчи, қисқаси, Аллоҳ таолонинг инсонлар учун кундалик дастурул амал сифатида нозил қилган китобидир. Бу қўлланма аслида нимаю, биз уни қайси мақсадларда фойдаланмоқдамиз? Уни қанчалик даражада ўқимоқдамиз? Ўқилганларни қанчалик уқимоқдамиз? Уқиганларимизга қанчалик амал қилмоқдамиз? Келинг шу ҳақда озгина фикр алмашсак.